Luxzenburg

Het verleden als wapen

Wed, 08 Apr 2026 00:00:00 +0000

Het verleden als wapen

Over nostalgie als staatsstrategie en waarom het werkt

1. Twee beelden, één mechanisme

Op 27 januari 2024 publiceerde De Speld een bericht over een Nederlandse tradwife die zo hevig verlangde naar het verleden dat ze per ongeluk in 1917 belandde — en nu geen stemrecht meer heeft. “Tja, dit is wel een beetje balen,” zegt ze tegen haar 5000 TikTok-volgers, terwijl ze keurig opgemaakt de afwas doet. Spaanse griep, Eerste Wereldoorlog, en geen reet te zeggen. Ze overweegt zich aan te sluiten bij de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht.

Waarom dit er is

Wed, 08 Apr 2026 00:00:00 +0000

Dit is geen blog in de traditionele zin. Geen dagelijks commentaar, geen nieuwsoverzicht, geen persoonlijk dagboek.

Luxzenburg.nl is een plek voor essays. Over geopolitiek, maatschappij, geschiedenis en de verbanden daartussen die zelden worden benoemd. Geschreven vanuit de overtuiging dat de meeste problemen van deze tijd niet op zichzelf staan — en dat je ze dan ook niet los van elkaar kunt begrijpen.

Ik ben Erik van Luxzenburg. Van opleiding sociaal-geograaf, gespecialiseerd in politieke en culturele geografie, geopolitiek en macro-geschiedenis. Van karakter een systeemdenker die moeite heeft met losse stukjes. Van aard iemand die denkt door te schrijven en te praten, niet ervoor.

Eerste post

Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0000

Dit is geen blog in de traditionele zin. Geen dagelijks commentaar, geen nieuwsoverzicht, geen persoonlijk dagboek.

Andere afslagen zijn mogelijk

Sun, 29 Mar 2026 00:00:00 +0000

Andere afslagen zijn mogelijk

Een essay over systeemdenken, prehistorie en het narratief dat ontbreekt

1. Het haakje: twee manieren om het verleden te misbruiken

In 1843 van the Economist las ik het artikel How Graham Hancock became conspiracy theorists’ favourite historian over Graham Hancock en zijn documentaire op Netflix over een glorieus verleden zo’n 13.000 jaar geleden dat ruim 12.000 jaar geleden ten val kwam. Een verhaal over het zogenaamde Atlantis en de wijzen die dit voortbracht, die grootse ruïnes achterlieten die ons nu nog verbazen. Het is een geschiedbeschrijving die velen aanspreekt: groots en meeslepend, een verloren paradijs en wij als nazaten van deze beschaving. Helaas wordt het door echte wetenschap niet ondersteund. Hancock zegt het zelf in het artikel, bijna per ongeluk: er is geen bewijs in wat archeologen hebben bestudeerd. Dat is een klassieke epistemische valkuil — de theorie is zo geformuleerd dat elk ontbrekend bewijs bewijs wordt voor een doofpot. Archeologen vinden niets? Dan hebben ze niet goed genoeg gezocht, of ze verbloemen het. Dit mechanisme maakt de theorie immuun voor weerlegging. Ze is niet falsifieerbaar in de Popperiaanse zin. Dat is geen bewijs dat de theorie klopt, maar het beschermt haar tegen de normale corrigerende werking van de wetenschap.

Russische ex-minister: Putin wil ook Finland — zijn we voorbereid?

Sun, 30 Mar 2014 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 30 maart 2014 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org — twaalf jaar voor de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022, en acht jaar voor de NAVO-toetreding van Finland. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Een artikel in de Times of India geeft te denken. Volgens een Russische ex-minister van Economische Zaken wil Putin niet alleen de Krim terug. Ook Wit-Rusland, meer delen van Oekraïne, en zelfs EU-lidstaat Finland zou hij ’terug’ willen — om zo het oude Russische Rijk te herstellen.

Waarom Nederland mee zou moeten werken aan Europese defensie

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 1 december 2012 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Nu.nl kopt: Eerste vlucht nieuw Europees gevechtsvliegtuig. Het Franse Dassault heeft zo’n 400 miljoen euro geïnvesteerd in het toestel — een bijzonder laag bedrag voor een geavanceerder toestel dan de JSF. Veel beter rendement dan wat de Amerikanen presteren bij de ontwikkeling van vergelijkbare toestellen.

De Palestijnse natie is net zo'n verzinsel als de Israëlische natie

Mon, 05 Mar 2012 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 5 maart 2012 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Een goed geschreven artikel over het Israëlisch-Palestijns conflict, door een Amerikaanse wetenschapper op Al Jazeera. Hij betoogt waarom de discussie over het al dan niet bestaan van een Palestijnse natie onzin is. De Palestijnse natie is net zo verzonnen als de Israëlische natie.

De Keltische Confederatie

Fri, 09 Jul 2010 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven rond 2008 en gepubliceerd op Google Knol. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Dit artikel maakt deel uit van de Project Policrateia-reeks.

Inleiding

De Keltische Confederatie is een voorstel voor een culturele confederatie van de Keltische naties in Europa. Naast de culturele aspecten kunnen ook economische samenwerking en internationale lobby’s — met name bij de Europese Unie — onderdeel worden van de taken van de confederatie. Een ander aspect dat in overweging kan worden genomen is de ontwikkeling van onderwijs- en wetenschapsbeleid.

Moslim Anarchisme

Fri, 09 Jul 2010 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven rond 2008 en gepubliceerd op Google Knol. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Dit artikel maakt deel uit van de Project Policrateia-reeks.

Moslim anarchisme klinkt voor velen als een illusie, aangezien de meeste islamitische landen bekend staan om hun harde regimes en onderdrukking. Toch kent de islam tal van anarchistische tendensen. Dit artikel onderzoekt die anarchistische componenten en schetst een alternatief voor de islamitische politiek.

Policrateia: waarom democratie niet genoeg is

Fri, 09 Jul 2010 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven rond 2008 en gepubliceerd op Google Knol. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Dit artikel maakt deel uit van de Project Policrateia-reeks.

Policrateia is een politiek systeem dat gebaseerd is op de beste waarden van democratie, federalisme en aristocratie. Waarom zijn dit de drie pijlers? Democratie is gekozen omdat het een breed geaccepteerde regeringsvorm is die burgers de mogelijkheid geeft te kiezen en invloed te behouden op het bestuur. Federalisme is een politieke vorm die macht zo dicht mogelijk bij de burgers legt. Met aristocratie wordt bedoeld de politieke vorm zoals beschreven door Plato en Machiavelli: “de regering van enkelen geeft de krachtigste besluitvorming; de regering van velen is een zwakke regering. Democratie is slechts een oplossing om zo veel mogelijk mensen tevreden te houden.”

Verenigd door lijnen op de kaart, niet gescheiden

Thu, 08 Oct 2009 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 8 oktober 2009 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

OpenDemocracy, een open source kennisnetwerk en denktank over internationale politiek, publiceert een boeiend betoog over grenzen van Parag Khanna. Hij geeft een tour d’horizon van de geopolitiek, bekeken vanuit de wereld van infrastructurele verbindingen.

Een fascinerend beeld, met veel kaarten. Bij mij roept het de vraag op: wat denken wij hiervan, wat betekent dit voor ons? Kunnen we een wereld creëren waarin we verenigd zijn door lijnen op kaarten — infrastructuur, handel, verbinding — in plaats van gescheiden door andere lijnen: grenzen?

Europa's achterlijk achterland

Tue, 22 Apr 2008 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 22 april 2008 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Nederlanders denken graag over Nederland als een verlichte natie — een baken van beschaving in een zee van ouderwetse achterhaalde ideeën. We waren immers de eersten die homo’s een huwelijk gaven, die euthanasie toestonden. Dus wij zijn vooruitstrevend! Maar is dit werkelijk zo? Zijn we echt zo geëmancipeerd als we denken?

Natte voeten en Hollandse trots

Sat, 14 Jul 2007 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 14 juli 2007 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

In het Verenigd Koninkrijk staan grote delen van het land onder water door hevige regenval. Het beeld doet me denken aan Nederland in 1995, toen grote delen van met name Limburg blank stonden. In tegenstelling tot het VK heeft Nederland sindsdien een deltaplan voor de binnenwateren uitgevoerd, dat het Nederlandse binnenland de komende eeuwen moet vrijwaren van overstromingen.

Turkije en democratie

Thu, 14 Jun 2007 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 14 juni 2007 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Momenteel woedt er een debat over de seculiere republiek Turkije. Een nieuwe president wordt gekozen door het parlement, waarin de religieuze AK-partij een absolute meerderheid heeft. In de eerste ronde won Gül, de kandidaat van de AK-partij. Maar het constitutionele hof heeft de verkiezingen ongeldig verklaard. Het leger heeft al gesteld de seculiere republiek met alle beschikbare middelen te zullen verdedigen — en afgelopen weekend protesteerden honderdduizenden Turken tegen de verkiezing van een ‘religieuze’ president. Zijn vrouw draagt nota bene een hoofddoek.

Boerkaverbod

Sat, 15 Oct 2005 00:00:00 +0000

Dit artikel bestaat uit twee afzonderlijke posts, oorspronkelijk gepubliceerd op 15 oktober 2005 en 14 maart 2007 op blog.luxzenburg.org. Ze worden hier samen herpubliceerd als historisch document en weerspiegelen de ideeën van de auteur op die momenten.

I. Burkhaverbod (oktober 2005)

Het Nederlandse parlement heeft ingestemd met een verbod op de boerka in openbare ruimten. Als Nederlander én als moslim vraag ik me af wat de voordelen en de democratische rechtvaardiging van dit verbod zijn.

Het Franse nee is niet de weg vooruit

Sun, 15 May 2005 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 15 mei 2005 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Het Franse non heeft een aantal problemen van de Europese Unie blootgelegd.

Ten eerste het democratisch tekort. Politici benadrukken weliswaar dat burgers kunnen stemmen voor hun nationale en Europese vertegenwoordigers, maar voor de meeste mensen is de Unie een onzichtbare entiteit gebleven, terwijl haar bevoegdheden naar ongekende hoogte zijn gestegen.

VS vs China: hypocrisie

Sun, 15 May 2005 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 15 mei 2005 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

De New York Times publiceert artikelen van de Council on Foreign Relations over de militaire dreiging van China. Eén artikel beschrijft hoe China in de afgelopen vijftien jaar zijn militaire uitgaven en capaciteiten fors heeft uitgebreid — van een basisleger tot een geavanceerde strijdmacht die de VS kan evenaren in defensieve kracht, al blijft de capaciteit om buiten China te opereren voorlopig beperkt.

Griekenland, Turkije en de EU

Fri, 15 Apr 2005 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 15 april 2005 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

De BBC meldt dat de behandeling van minderheden en buitenlanders die Griekenland proberen binnen te komen door mensenrechtenorganisatie Amnesty International scherp wordt veroordeeld.

Volgens Amnesty-onderzoeker Olga Demetriou:

“Mensen aan de rand van de samenleving — asielzoekers, migranten, Roma en leden van andere minderheden — zijn het meest waarschijnlijk slachtoffer van discriminatie in al haar vormen. Meestal zijn hun belagers vertegenwoordigers van de staat.”

Hoe ik moslim werd

Wed, 15 Dec 2004 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven in september 2003 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org in december 2004. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ervaringen van de auteur op dat moment.

Mijn interesse in de islam begon na een reis naar India, waar ik in contact kwam met een Indiase moslim die een heel goede vriend van me is geworden. Zijn moeder is Nederlands en zijn vader is een Indiase moslim. We discussieerden regelmatig over geloof, de waarden van een goed leven, en allerlei andere zaken die met spiritualiteit te maken hebben. We spraken ook over onze twijfels, keuzes en gevoelens. Al die gesprekken inspireerden me enorm.

Jihad of vrijheidsstrijd

Fri, 15 Oct 2004 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 15 oktober 2004 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Ik las een korte noot op Wikipedia over de regio ‘Asir in Saudi-Arabië, met daarin de volgende passage:

Saudi-Arabië annexeerde ‘Asir, Najran en Jizan van Jemen in 1934, maar de cultuur van de regio heeft meer gemeen met die van Jemen dan met de rest van Saudi-Arabië. Dit is het meest zichtbaar in kleding en architectuur, die zijn aangepast aan de soms hevige regenval. Bovendien is ‘Asir veel minder beïnvloed door de olieboom dan de rest van Saudi-Arabië, en de moderne stedelijke ontwikkeling van steden als Riyad is hier volledig afwezig. Stamwetten en -gebruiken zijn nog altijd uitzonderlijk sterk aanwezig onder de bevolking van deze regio.

Gedichten

Thu, 14 Oct 2004 00:00:00 +0000

Deze gedichten werden oorspronkelijk gepubliceerd in oktober 2004 op blog.luxzenburg.org. Ze worden hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelen de ideeën en gevoelens van de auteur op dat moment.

Donkere zonneschijn

De zonnestralen pakken zich samen
Mensen lachen
Een hond blaft
Kinderen spelen
De dag wacht tot ze kan overgaan
Nacht

Starend stuur ik door het leven
Automatische piloot
Willen geven, maar nemen
Stapelwolken
De donder hoopt zich in me op
Het kan nergens heen
Ik straal donkere zonneschijn
Alles om me heen lijdt pijn

Een Nieuwe Wereld

Thu, 12 Dec 1996 00:00:00 +0000

Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 12 december 1996 en gepubliceerd op Google Knol. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.

Dit artikel maakt deel uit van de Project Policrateia-reeks.

De Nieuwe Wereld is het alternatief voor een staat met een gemeenschap van burgers en kan eenvoudig worden opgenomen in het Project Policrateia. De Nieuwe Wereld zal anarchistische, communistische, socialistische, altruïstische en kibboets-idealen combineren met een sterk pacifistisch en ecologisch bewustzijn. De gemeenschap bestaat uit kleine kolonies (kibboetsim) van ongeveer 50 personen. Het lidmaatschap is vrijwillig: als je de levenswijze bevalt, sluit je je aan bij een kolonie; als dat niet (meer) zo is, verlaat je haar. Samen stellen de mensen doelen vast en stellen ze een grondwet op waarin zij basisrechten vastleggen voor al het leven en alle voelende wezens. Dit voorkomt de chaos die anders met anarchisme gepaard zou gaan.