Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven op 15 mei 2005 en gepubliceerd op blog.luxzenburg.org. Het wordt hier herpubliceerd als historisch document en weerspiegelt de ideeën van de auteur op dat moment.
Het Franse non heeft een aantal problemen van de Europese Unie blootgelegd.
Ten eerste het democratisch tekort. Politici benadrukken weliswaar dat burgers kunnen stemmen voor hun nationale en Europese vertegenwoordigers, maar voor de meeste mensen is de Unie een onzichtbare entiteit gebleven, terwijl haar bevoegdheden naar ongekende hoogte zijn gestegen.
Ten tweede het gebrek aan een heldere toekomstvisie. Deze grondwet maakt geen duidelijke keuze. Politici benadrukten opnieuw dat er geen Europese superstaat zou komen. Maar zoals een Nederlandse filosoof opmerkte: de Unie volgt een omgekeerd pad van wat logisch en rechtvaardig zou zijn. Ze bemoeit zich met beleid dat thuishoort bij lagere overheden — onderwijs, landbouw, regionale ontwikkeling — en laat aan nationale regeringen en lagere instanties over wat op grotere schaal geregeld zou moeten worden: defensie en internationale betrekkingen.
De Unie en haar lidstaten moeten heldere keuzes maken en burgers directer betrekken. De grondwet had in elk geval één positief bijeffect: mensen praten nu over Europa. Ik heb nooit zoveel politieke discussies op straat gehoord als in de aanloop naar het referendum. Ook de interesse in buurlanden nam toe — wat gebeurt er in Frankrijk, wat kiezen de anderen? Dat is allemaal onderwerp van gesprek.
Voor nu is de grondwet dood. Maar de volgende generatie Europeanen kan haar eigen Europa bepalen — zonder de oude garde van nationaal ingestelde politici. Jongeren voelen zich nog steeds Frans, Nederlands, Brits of Duits, maar ze zien ook wat Europa voor hen betekent en kan betekenen, als de oudere generatie integratie niet blokkeert vanwege nationalistische sentimenten.
Eén curieuze noot: in het diep verdeelde Frankrijk vierden communisten en neonazi’s van Le Pen gezamenlijk een overwinning op het centrum. Dat moet voor beide groepen een merkwaardig gevoel zijn geweest. Misschien zelfs de grondslag voor een nieuwe coalitie?