Essay

Het verleden als wapen Over nostalgie als staatsstrategie en waarom het werkt 1. Twee beelden, één mechanisme Op 27 januari 2024 publiceerde De Speld een bericht over een Nederlandse tradwife die zo hevig verlangde naar het verleden dat ze per ongeluk in 1917 belandde — en nu geen stemrecht meer heeft. “Tja, dit is wel een beetje balen,” zegt ze tegen haar 5000 TikTok-volgers, terwijl ze keurig opgemaakt de afwas doet. Spaanse griep, Eerste Wereldoorlog, en geen reet te zeggen. Ze overweegt zich aan te sluiten bij de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. ...

Andere afslagen zijn mogelijk Een essay over systeemdenken, prehistorie en het narratief dat ontbreekt 1. Het haakje: twee manieren om het verleden te misbruiken In 1843 van the Economist las ik het artikel How Graham Hancock became conspiracy theorists’ favourite historian over Graham Hancock en zijn documentaire op Netflix over een glorieus verleden zo’n 13.000 jaar geleden dat ruim 12.000 jaar geleden ten val kwam. Een verhaal over het zogenaamde Atlantis en de wijzen die dit voortbracht, die grootse ruïnes achterlieten die ons nu nog verbazen. Het is een geschiedbeschrijving die velen aanspreekt: groots en meeslepend, een verloren paradijs en wij als nazaten van deze beschaving. Helaas wordt het door echte wetenschap niet ondersteund. Hancock zegt het zelf in het artikel, bijna per ongeluk: er is geen bewijs in wat archeologen hebben bestudeerd. Dat is een klassieke epistemische valkuil — de theorie is zo geformuleerd dat elk ontbrekend bewijs bewijs wordt voor een doofpot. Archeologen vinden niets? Dan hebben ze niet goed genoeg gezocht, of ze verbloemen het. Dit mechanisme maakt de theorie immuun voor weerlegging. Ze is niet falsifieerbaar in de Popperiaanse zin. Dat is geen bewijs dat de theorie klopt, maar het beschermt haar tegen de normale corrigerende werking van de wetenschap. ...